อัปเดตล่าสุด: 30 สิงหาคม 2569
ช่วงที่ ISO 9001:2026 กำลังจะประกาศ คุณจะเห็นบทความจำนวนมากบอกว่า “ฉบับใหม่บังคับให้ทำเรื่องนั้นเรื่องนี้เพิ่ม” แล้วพอไล่ดูที่มา ก็พบว่าหลายเรื่องไม่ได้มาจากตัวข้อกำหนด แต่มาจาก ภาคผนวก A
บทความนี้อธิบายว่าภาคผนวก A คืออะไร ทำหน้าที่อะไร และทำไมมันถึงสร้างงานใหม่ให้องค์กรคุณไม่ได้
ภาคผนวก A คืออะไร
ภาคผนวก A อยู่ท้ายเล่มมาตรฐาน มีหัวเรื่องว่า Clarification of structure, terminology and clauses หรือการอธิบายโครงสร้าง คำศัพท์ และข้อกำหนดให้ชัดขึ้น
สิ่งสำคัญที่สุดอยู่ที่คำกำกับใต้หัวเรื่อง คือคำว่า (informative) ซึ่งแปลว่า เป็นข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ข้อกำหนด
และในหัวข้อ A.1 มาตรฐานเขียนไว้เองตรง ๆ ว่าข้อมูลในภาคผนวกนี้สอดคล้องกับข้อกำหนด และ ไม่ได้เพิ่ม ไม่ได้ลด และไม่ได้ดัดแปลงข้อกำหนดแต่อย่างใด
นอกจากนี้ A.1 ยังระบุด้วยว่าภาคผนวกนี้ ไม่ได้ให้แนวทางการนำข้อกำหนดไปปฏิบัติ ถ้าต้องการแนวทางการปฏิบัติ ต้องไปดูเอกสารอื่นที่มาตรฐานอ้างถึงแทน
แปลว่าอะไรในทางปฏิบัติ
ถ้ามีใครบอกว่า “ฉบับ 2026 บังคับให้ทำ ___ เพิ่ม” ให้ถามกลับข้อเดียวว่า อยู่ในข้อกำหนดข้อไหน
| ถ้าคำตอบคือ | ให้ปฏิบัติอย่างไร |
|---|---|
| อยู่ในหมวด 4 ถึง 10 และใช้คำว่า shall | เป็นข้อกำหนดจริง ต้องทำ |
| อยู่ในหมวด 4 ถึง 10 แต่ใช้คำว่า can หรืออยู่ในหมายเหตุ (NOTE) | ไม่บังคับ · ทำได้ถ้าเห็นว่าเหมาะกับองค์กร |
| อยู่ในภาคผนวก A | ไม่บังคับเด็ดขาด — A.1 บอกไว้เองว่าไม่เพิ่มข้อกำหนด |
6 คำที่ภาคผนวก A อธิบายไว้ และมีผลต่อการตรวจจริง
ส่วนที่มีประโยชน์ที่สุดของภาคผนวก A ไม่ใช่การอธิบายข้อกำหนด แต่คือหัวข้อ A.2 ที่แยกความหมายของคำที่คนไทยมักแปลรวมกันเป็นคำเดียว
| คำ | ความหมายตามภาคผนวก A | ผลต่อคุณ |
|---|---|---|
| consider | คิดเรื่องนั้นเพื่อตัดสินว่าจะรวมไว้ในการตัดสินใจหรือไม่ | พิจารณาแล้วไม่รวมก็ได้ ถ้าให้เหตุผลได้ |
| take into account | คิด และต้องรวมไว้ในการตัดสินใจด้วย | ตัดออกไม่ได้ |
| ensure | รับผิดชอบต่อผลลัพธ์ ไม่ใช่ต้องลงมือทำเองทุกกิจกรรม · มอบหมายให้คนอื่นทำได้ | QMR ไม่ต้องทำเองทุกอย่าง |
| appropriate | เหมาะสมกับบริบทองค์กร ต้องใช้ดุลยพินิจ | แต่ละองค์กรตอบไม่เหมือนกันได้ |
| applicable | ถ้าเรื่องนั้นเกี่ยวข้องหรือเป็นไปได้ ก็ต้องใช้ | ตัดออกต้องมีเหตุผล |
| continual | ต่อเนื่องแบบมีช่วงเว้น ไม่ใช่ไม่หยุดเลย | ปรับปรุงเป็นรอบได้ ไม่ต้องทำตลอดเวลา |
คำที่มีผลมากที่สุดในตารางนี้คือ ensure เพราะมันตอบคำถามที่ QMR หลายคนกังวล คือ “ถ้าไม่ได้ลงมือทำเอง จะถือว่าผิดข้อกำหนดไหม” คำตอบคือไม่ผิด ตราบใดที่คุณรับผิดชอบว่าผลลัพธ์เกิดขึ้นจริง
ลำดับข้อย่อยไม่ได้บอกความสำคัญ
อีกจุดที่ A.2 ระบุไว้ชัดคือ การใส่เลข a) b) c) ในรายการมีไว้เพื่อให้อ้างอิงได้เท่านั้น ลำดับไม่ได้บอกว่าต้องทำก่อนหลัง หรือข้อไหนสำคัญกว่า ทุกข้อในรายการใช้ตามที่เขียนไว้เหมือนกันหมด ไม่ว่าอยู่ตำแหน่งใด
3 เรื่องที่ถูกอ้างผิดบ่อยที่สุด
ทั้งสามเรื่องนี้มีต้นทางอยู่ในภาคผนวก A ทั้งหมด จึงไม่ใช่ข้อกำหนดใหม่
| สิ่งที่ได้ยินบ่อย | ความจริง |
|---|---|
| “ต้องมีกระบวนการบริหารความเสี่ยงที่เป็นเอกสาร” | ไม่ต้อง — A.6.1.2 ระบุว่าการใช้แนวคิดความเสี่ยงไม่ได้หมายความว่าต้องใช้วิธีบริหารความเสี่ยงแบบเป็นทางการ หรือต้องมีกระบวนการที่เป็นเอกสาร |
| “ต้องแยกกระบวนการความเสี่ยงกับโอกาสออกจากกัน” | ไม่บังคับ — A.6.1.1 ใช้คำว่าความเสี่ยงกับโอกาสเป็นคนละเรื่องและ สามารถ จัดการผ่านกระบวนการที่แยกกันได้ · สิ่งที่แยกจริงคือตัวข้อกำหนด 6.1.2 กับ 6.1.3 |
| “วัฒนธรรมคุณภาพเป็นเรื่องใหม่ทั้งหมด” | ไม่ใช่ทั้งหมด — เรื่องวัฒนธรรมองค์กรปรากฏในหมายเหตุของข้อ 4.1 ฉบับ 2015 อยู่แล้ว · ส่วนที่ใหม่จริงคือข้อบังคับสองข้อ ดูหัวข้อถัดไป |
แล้วอะไรที่เป็นข้อบังคับใหม่จริง
เรื่องวัฒนธรรมคุณภาพเป็นตัวอย่างที่ดี เพราะมีทั้งส่วนที่บังคับและส่วนที่ไม่บังคับปนกันอยู่
| อยู่ที่ไหน | บังคับไหม |
|---|---|
| ข้อ 5.1.1 i) ผู้บริหารสูงสุดต้องส่งเสริมวัฒนธรรมคุณภาพและพฤติกรรมเชิงจริยธรรม | บังคับ — เป็นข้อกำหนดใหม่ |
| ข้อ 7.3 e) พนักงานต้องตระหนักถึงวัฒนธรรมคุณภาพและพฤติกรรมเชิงจริยธรรม | บังคับ — และองค์กรต้องนิยามเองว่าพฤติกรรมเชิงจริยธรรมหมายถึงอะไร |
| ข้อ 7.1.4 ที่พูดถึงวัฒนธรรมคุณภาพ | ไม่บังคับ — ใช้คำว่า can และอยู่ในหมายเหตุ |
| คำอธิบายเรื่องวัฒนธรรมใน A.5.1 และ A.7.3 | ไม่บังคับ — เป็นภาคผนวก |
อ่านรายละเอียดเรื่องนี้ได้ที่ วัฒนธรรมคุณภาพ ISO 9001:2026 ข้อกำหนด 5.1 คืออะไร
ส่วนของภาคผนวก A ที่เอาไปใช้ได้จริง
แม้จะไม่ใช่ข้อกำหนด แต่ภาคผนวก A มีสองจุดที่ตอบคำถามที่ QMR ถามบ่อย
1. ใช้ระบบออนไลน์แทนแฟ้มกระดาษได้ไหม
ได้ และมาตรฐานคาดหมายไว้แล้ว · A.5.3 ระบุว่าเมื่อใช้เทคโนโลยีสนับสนุนการจัดการระบบ ความเชื่อมั่นในความสมบูรณ์ของระบบได้รับการสนับสนุนจากสองอย่าง คือ ข้อมูลที่เชื่อถือได้สำหรับใช้ตัดสินใจ และ ความชัดเจนของหน้าที่และอำนาจในการตัดสินใจนั้น
แปลว่าถ้าระบบออนไลน์ของคุณมีเลขที่เอกสาร มีผู้รับผิดชอบ และมีผู้อนุมัติชัดเจน ก็ไม่มีเหตุผลที่ผู้ตรวจจะปฏิเสธ
2. โอกาสหามาจากไหน
คำถามที่ตอบยากที่สุดของข้อ 6.1.3 คือ “โอกาสหน้าตาเป็นยังไง” · A.6.1.3 ให้แหล่งที่มาไว้ชัดเจน
- บริบทภายในและภายนอกขององค์กร
- ความต้องการและความคาดหวังของผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย
- ขีดความสามารถ กำลังการผลิต และความสามารถของบุคลากร
- ผลการเฝ้าติดตามและวัดผล รวมถึงตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้อง
- สภาพตลาดที่เปลี่ยนไป
- เทคโนโลยีใหม่ และข้อกำหนดของกฎหมายที่เปลี่ยน
หกข้อนี้ใช้เป็นหัวข้อตั้งต้นในทะเบียนโอกาสได้เลย และเป็นคำตอบที่อ้างอิงกลับไปที่มาตรฐานได้ตอนถูกตรวจ
สรุป
- ภาคผนวก A เป็น informative คือข้อมูลประกอบ ไม่ใช่ข้อกำหนด
- A.1 เขียนไว้เองว่า ไม่เพิ่ม ไม่ลด ไม่ดัดแปลงข้อกำหนด
- ถ้าใครบอกว่าต้องทำอะไรเพิ่ม ให้ถามว่า อยู่ในข้อกำหนดข้อไหน และใช้คำว่า shall หรือเปล่า
- ส่วนที่มีประโยชน์จริงคือคำนิยาม 6 คำใน A.2 โดยเฉพาะ ensure ที่แปลว่ารับผิดชอบผล ไม่ใช่ต้องทำเอง
ดูสรุปว่าฉบับ 2026 เปลี่ยนอะไรบ้าง → | ศัพท์บัญญัติที่เปลี่ยนไป →
หมายเหตุ: บทความนี้สรุปสาระของภาคผนวก A ด้วยถ้อยคำของเราเอง ไม่ได้คัดลอกข้อความจากตัวมาตรฐานซึ่งเป็นงานมีลิขสิทธิ์ · หากต้องการถ้อยคำที่เป็นทางการ ต้องอ้างอิงจากฉบับที่ซื้ออย่างถูกต้อง